Tổng quan về mô hình kinh doanh và hệ sinh thái của Alibaba (Trần Vũ Hoài tổng hợp)
ALIBABA là một tập đoàn với nhiều con số biết nói. Alibaba chiếm tới 80% doanh số bán lẻ online của Trung quốc. Tính hết năm 2015, có tới 350 triệu người sử dụng, lớn hơn toàn bộ dân số của nước Mỹ. Chỉ riêng trong 1 ngày được gọi là “Ngày lễ độc thân” trong tháng 11 năm 2014, Alibaba đã đạt doanh số đặt hàng kỷ lục 9,3 tỷ USD.
Mặc dù ai cũng biết Alibaba là một tập đoàn bán lẻ online, ít người hiểu rõ mô hình kinh doanh của doanh nghiệp này, vốn dĩ khác biệt một cách đáng kinh ngạc so với doanh nghiệp e-commerce hàng đầu của Mỹ là Amazon. Thành phần kinh doanh cốt yếu của Alibaba gồm 3 web portals chính: Alibaba, Taobao và Tmall. Cả 3 websites thương mại điện tử này đều nhằm mục đích kết nối các đối tượng người mua và người bán khác nhau, trong đó, Alibaba là người trung gian (middleman).
ALIBABA: Alibaba.com được Jack Ma và các đồng sự đưa ra thị trường năm 1999 tại Hangzhou. Đó là cổng kinh doanh thương mại giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp (B2B), giúp kết nối các doanh nghiệp sản xuất của nhiều quốc gia trên thế giới như Trung quốc, Ấn độ, Pakistan, Mỹ, Thái lan … với khách mua trên toàn thế giới. Các doanh nghiệp tham gia có thể giao bán sản phẩm của họ trên Alibaba.com miễn phí, nhưng đồng thời cũng có thể lựa chọn phương thức trả phí để đổi lấy 1 số quyến lợi nhất định như: được xuất hiện nhiều hơn trên website và không bị giới hạn chúng loại hàng giao bán.
TAOBAO: Theo tiếng Trung, Taobao có nghĩa là “đi tìm kho báu”. Taobao.com đã trờ thành website mua sắm (shopping) lớn nhất của Trung quốc và được xếp hạng là website thông dụng thứ 9 trên toàn thế giới. Được bắt đầu vào năm 2003, Taobao giao bán hàng trăm triệu sản phẩm hàng hóa và dịch vụ do hàng triệu người bán cung cấp. Taobao không thu phí giao dịch, và mọi người có thể tham gia Taobao miễn phí, và đây chính là chính sách giúp cho Taobao thu hút được số lượng người sử dụng khổng lồ ở Trung quốc.
Trong khi Alibaba.com là kênh doanh nghiệp tới doanh nghiệp (B2B), Taobao là kênh doanh nghiệp tới người tiêu dùng (B2C) hoặc người tiêu dùng tới người tiêu dùng (C2C), giúp các doanh nghiệp nhỏ và các cá nhân kinh doanh trên mạng.
Để giúp người mua sắm lựa chọn được mặt hàng mình có nhu cầu giữa một biển người bán, Taobao đã xây dựng 1 hệ thống xếp loại (rating) rất độc đáo, căn cứ theo số giao dịch mà mỗi người bán đã thực hiện thành công. Người mua có thể hỏi trực tiếp người bán các câu hỏi về hàng hóa… thông qua phần mềm nhắn tin instant messenger của Alibaba Group. Các doanh nghiệp bán hàng có thể lựa chọn mua quảng cáo và các dịch vụ khác của Taobao để giúp họ nổi trội trên trang web nhằm tăng doanh số bán hàng. Các doanh nghiệp mua quảng cáo có thể chọn hình thức trả phí quảng cáo theo doanh số bán hàng (pay for performance) hay trả phí trưng bày tiếp thị cố định (display marketing). Quảng cáo chính là nguồn thu chính của Alibab trên Taobao.
TMALL: Tmall.com xuất hiện năm 2008 nhằm cung cấp rất nhiều loại hàng hóa có thương hiệu (branded products) cho đối tượng trung lưu đang ngày 1 lớn ở Trung quốc. Trong khi mô hình Taobao hướng tới phục vụ đối tượng người bán là các doanh nghiệp nhỏ và các cá nhân thì Tmall lại tập trung vào các doanh nghiệp lớn, trong đó có cả các tập đoàn đa quốc gia như Nike, Apple … Tmall đã phát triển thành website phục vụ trên 50.000 doanh nghiệp, bán hàng cho trên 180 triệu người sử dụng.
Chính Tmall là người đã sáng tạo ra “Ngày Độc Thân” --- một sự kiện bán hàng quan trọng hàng năm nhằm mục đích thưởng cho người mua hàng bằng discount (bán hạ giá). Tmall thường yêu cầu các doanh nghiệp tham gia nộp một khoản tiền đặt cọc, cùng một khoản phí cố định hàng năm và một mức phí hoa hồng trên doanh số bán. Theo cách đó, Tmall tương đối giống như Ebay và Amazon là những mô hình cũng thu phí giao dịch từ các đơn vị bán hàng. Người bán trên Tmall được quyền tiếp cận các công cụ phân tích của Tmall cho phép họ có được dữ liệu về số người vào trang, số view, và xếp hạng khách hàng, nhằm giúp các doanh nghiệp này có thể đưa ra các quyết định bán hàng tốt nhất trên Tmall.
11MAIN: Năm 2014, Alibaba thành lập website mua sắm 11Main.com tại Mỹ. 11Main.com hiện phục vụ trên 1000 doanh nghiệp bán hàng thuộc nhiều ngành hàng khác nhau. 11Main thu phí theo % doanh số bán và cạnh tranh trực tiếp với eBay, Amazon và Etsy.
PHÁT TRIỂN PHẦN MỀM hay XÂY DỰNG KHO HÀNG? Khác với Amazon, Alibaba Group không lưu trữ hàng hóa (no inventory) và không sở hữu cơ sở hạ tầng kho hàng. Thay vào đó, Alibaba đã sáng tạo ra các platform phần mềm giúp cho việc trao đổi hàng hóa và dịch vụ được thực hiện. Mặc dù doanh số chỉ bằng 1 phần nhỏ so với Amazon, nhưng Alibaba có tỷ suất lợi nhuận gộp và ròng cao hơn Amazon. Lý do chủ yếu là vì Amazon phải quản lý một cơ sở hạ tầng logistics rất rộng lớn và phức tạp đồng thời phải duy trì một hệ thống kho hàng để giao hàng trực tiếp cho người mua. Tóm lại, PHẦN MỀM THÌ DỄ MỞ RỘNG (SCALE UP) HƠN KHO BÃI.
ALIBABA và BAIDU: Một trong những đặc tính thú vị nhất trong chiến lược kinh doanh của Alibaba là mối quan hệ của nó với Baidu, đơn vị vận hành công cụ tìm kiếm (search engine) hàng đầu Trung quốc. Trên thực tế, Alibaba cấm mạng lưới (spider) của Baidu được dẫn chiếu tới Taobao và Tmall, tức là các trang bán hàng trên 2 website này không bao giờ xuất hiện trên kết quả tìm kiếm của Baidu. Kết quả là người mua sắm phải trực tiếp vào Taobao hoặc Tmall để xem hàng. Điều này giúp tăng giá trị cho việc tìm kiếm hàng trên Taobao và Tmall. Khi người mua sắm tìm kiếm trên Taobao và Tmall, quảng cáo của người bán xuất hiện cùng với kết quả tìm kiếm. Mô hình kinh doanh này của Alibaba tương tự như của Google, là mô hình kiếm doanh số chủ yếu từ quảng cáo trên mạng.
HỆ SINH THÁI (ecosystem) của Alibaba Group: Bên cạnh các portals e-commerce hàng đầu, Alibaba còn tạo nên 1 hệ sinh thái bao gồm nhiều công ty khác để phụ trợ cho các portals này:
1. ALIPAY: Alipay là một platform thanh toán online của Alibaba, đi vào hoạt động năm 2004. Alipay cung cấp dịch vụ thanh toán và bảo chứng (escrow) cho các giao dịch thực hiện trên các platforms của tập đoàn Alibaba. Thường được so sánh với PayPal của Mỹ, Alipay là thị trường thanh toán online số 1 của Trung quốc với 300 triệu người sử dụng. Năm 2010, Alibaba quyết định spin-of Alipay.
2. ALIMAMA: Xuất hiện trên thị trường vào tháng 11/2007, Alimama là một platform tiếp thị online chuyên cung cấp cho người bán tham gia kinh doanh trên các kênh bán hàng của Alibaba các dịch vụ tiếp thị và quảng cáo.
3. CÔNG TY CUNG CẤP DỊCH VỤ HẬU CẦN China Smarts Logistics: China Smarts Logistics là platform độc quyền của Alibaba giúp người mua và người bán được phép tiếp cận real time với mọi thông tin liên quan tới khách hàng và giao dịch nhằm cải thiện hiệu quả của việc giao nhận hàng hóa mua bán online trên các website của Alibaba.
4. ALIYUN: Aliyun là công ty chuyên phát triển các platfo
rms cho công nghệ điên toán đám mây (cloud computing) và quản lý dữ liệu (data management) nhằm đảm bảo cho các portals thương mại điiện tử của Alibaba có thể sử lý số lượng giao dịch và giao tiếp cực đại.
5. ĐẦU TƯ: Tập đoàn Alibaba Group đã đầu tư lớn vào Sina Weibo, một blogging website tương tự như Twitter, và vào Youku Todou, tương tự như Youtube. Alibaba cũng đầu tư vào 1 số doanh nghiệp start-ups của Mỹ như Snapchat và Lyft. Trong năm 2014, Alibaba cũng mua lại 50% cổ phần của câu lạc bộ bóng đá Guangzhou Evergrande với giá 192 triệu USD.
KẾT LUẬN: mặc dù đầu tư đa dạng, mô hình kinh doanh chính của Alibaba là thương mại điện tử e-commerce. Mô hình kinh doanh của Alibaba là sự tổng hợp nhiều thành tố của các công ty công nghệ hàng đầu của Mỹ thay vì chỉ chuyên tâm vào 1 thành tố chuyên biệt. Về bản chất, Alibaba đã nêu rõ tiêu chí của mình là: GIÚP CHO KINH DOANH TRỞ NÊN DỄ DÀNG MỌI LÚC MỌI NƠI!

 Nguồn: Tri thức quản trị